2125932 2125932 Āl-i Buyeh ‎- آل بویه - Buyids

Āl-i Buyeh ‎- آل بویه - Buyids

تاریخ و فرهنگ ایران در سده های 4 و 5 ( به ویژه قلمرو آل بویه)

 
 مدیر وبلاگ علی یحیایی: زاده کدکن به سال ۱۳۵۰ خورشیدی:  دکترای تاریخ ایران اسلامی . پایان نامه  کارشناسی ارشد: روابط  آل بویه و علمای شیعه (۱۳۷۷ دانشگاه تربیت مدرس) پایان نامه دکترا : بررسی تحلیلی ساختار اقتصاد آل بویه ( اصفهان ۱۳۸۹). مترجم کتاب اوضاع اجتماعی دوره آل بویه به فارسی با همکاری دوست فاضل محمدرضا مصباحی. این وبلاگ آل بویه به خاطر اطلاع رسانی در مورد تاریخ این سده ها و به ویژه آل بویه راه اندازی شده است.  سوال ها یا نظرات خود را با ما در میان بگذارید. برای اطلاع بیشتر  رجوع شود به پست کارنامه علمی مدیر وبلاگ.
 
نمایی از کدکن:عکس نگارنده: تابستان: ۱۳۸۹
 
 
ای روستای خفته بر این پهن دشت سبز         ای از گزند خاطره  ای زادگاه من
( شفیعی کدکنی)
 
+ نوشته شده در  شنبه ششم آذر 1389ساعت 10:55  توسط دکتر علی یحیایی  | 

جمشید صداقت کیش، فارس پژوه متولد 1315 یکی از چهره های نامدار خطه فارس به شمار می رود که تالیفات بسیاری در حوزه فارس شناسی دارد.وی که به علت بیماری و کهولت سن چندی بود در بیمارستان به سر می برد ساعتی پیش در بیمارستان نمازی شیراز دار فانی را وداع گفت.
اهالی فرهنگ و ادب استان فارس این روزها در غم از دست دادن بهترینهای خود هستند و اینک نیز نوبت به دکتر جمشید صداقت کیش رسید تا فرهنگوران فارس را در غم از دست دادنش عزادار کند.

به گزارش خبرنگار مهر، جمشید صداقت کیش، فارس پژوه متولد 1315  یکی از چهره های نامدار خطه فارس به شمار می رود که تالیفات بسیاری در حوزه فارس شناسی دارد.

وی که به علت بیماری و کهولت سن چندی بود در بیمارستان به سر می برد ساعتی پیش در بیمارستان نمازی شیراز دار فانی را وداع گفت.

استاد صداقت کیش دارای دکترای باستان شناسی بود و بیش از 70 کتاب و 300 مقاله داشت.

به واسطه پژوهشهای دکتر صداقت کیش در حوزه شمال استان فارس، در سال 1384 یکی از میدانهای شهر آباده به نام وی نامگذاری و در همان سال نیز تمبری با تصویر استاد به چاپ رسید.

چندی پیش نیز استاد مدرسی و استاد سی سختی از اهالی فرهنگی فارس به دیار باقی شتافتند تا اهالی فرهنگ و ادب این مرز و بوم در غم از دست دادن بهترینهای خود عزادار باشند.
+ نوشته شده در  جمعه سیزدهم بهمن 1391ساعت 13:16  توسط دکتر علی یحیایی  | 

خوشبختانه و با حمایت پژوهشکده تاریخ اسلام مجموعه مقالاتی که درباره آل بویه با دوست ارجمندم جناب آقای محمدرضا مصباحی ترجمه کرده ایم تقریبا در حال به پایان رسیدن است. لازم دیدم خبرش را به دوستان بدهم و امیدوارم هرچه زودتر برای چاپ آماده شود نام 13 مقاله آماده شده به اين شرح است:

1-     آل بویه(بوییان در انگلیسی و بویهیان در عربی)/ تیلمان ناگل

2-     اوضاع اداری قزوین در دوره آل بویه/ رُی متحده

3-     مسکویه و آل بویه/ م. س. خان

4-     نامه های شخصی، مکاتبات رسمی:[ دیوان] رسایل آل بویه به عنوان یک منبع تاریخی/ کلاویوس. یو .  هاخ مایر

5-     روابط سیاسی فاطمیان و آل بویه در زمان حکومت العزیز بالله[فاطمی](365/975-386/996)/ شینول  جیوا

6-     باززایی پادشاهی در دوره آل بویه/ هریبرت بوسه

7-     سازمان نظامی آل بویه در ایران و عراق/ کلیفورد ادموند باسورث

8-     منطقه ميدي]فرانسه[، عراق دوران آل بويه و ژاپن[334 - 447 ق./] 946-1055 م. : بررسی سنجشی برخي جنبه هاي فئوداليسم/ آرچيبالد آر. لوييس

9-     هنر ایران در دوره آل بویه/ ارنست کونل

10- دو سكه از دوره بوييان در مؤسسه شرق شناسي/ نبیه ابوت

11- آیا مدال آل بویه دارای نشان میترایی است؟/ آ.د. اچ. بیوار

12- آخرین امیران آل بويه/ هارولد باون

13- دیلمیان در ایران مرکزی: کاکوییان جبال و یزد/ کلیفورد ادموند باسورث

 

+ نوشته شده در  پنجشنبه شانزدهم آذر 1391ساعت 19:59  توسط دکتر علی یحیایی  | 

 

 

موقعيت: ميدان قيام، خيابان علامه مجلسي

سال تاسيس:قرن دوم هجري

ابعاد مسجد: ۱۴۰*۱۷۰

اين بنا تركيبي از سكه هاي معماري و تزئين كاري ايران در گذر زمان است از قديمي ترين مساجد ايران است كه بر روي ويرانه هاي مسجد قديمي تري ساخته شده كه اعراب ساكن حومه اصفهان در قرن دوم هجري ساخته بودند

اين مسجد داراي بناهاي متعددي است از جمله:

صحن چهار ايواني، شبستانها، مدرسه مظفري، صفه هاي كوچك دوره ديلمي، گنبد نظام الملك، گنبد تاج الملك، محراب اولجايتو، چهار ايوان معروف صاحب، استاد، شاگرد، درويش قديمیترين بنای تاريخی اصفهان را بايد مسجد جمعه يا مسجد جامع اصفهان تلقی کرد. سيمای فعلی مسجد عمدتاً مربوط به اقدامات دوره سلجوقی است اما تعميرات و الحاقات آن به دورانهای بعد به خصوص عصر صفويان مربوط می شود . اما در کاوش های باستان شناسی مراحل قبل از سلجوقی هم به دست آمده که به دوران آل بويه و قرن سوم هجری باز می گردد. در همين کاوش ها آثار قبل از اسلام نيز کشف شده است.

مسجد دارای وروديهای متعدد است که هر يک فضای مسجد را به بخشهايی از بافت پيرامون آن مربوط می کند اين ورودیها همه در يک زمان ساخته نشده اند و هر يک در مقطعی از تاريخ و در ارتباط با ساختمان درون و بيرون بنا به وجود آمده اند. گذرها و معابری که در گرداگرد مسجد وجود دارند بيانگر ارتباط گسترده ای است که مسجد با بافت قديم شهر دارد.

مسجد جامع اصفهان با نقشه چهار ايوانی بنا شده و از آنجا که ابداعات هنری و معماری ۱۵ قرن دوران اسلامی را در خود گرد آورده است يکی از بهترين آثاری به شمار می رود که در دنيای امروز شهرت دارد. با توجه به منابع و مآخذ مختلف اين نکته مشخص می شود که مسجد جامع در طول زمان به سبب آتش سوزی و جنگ های متعدد و نا آرامی های دوران های مختلف آسيب فراوان ديده و دوباره بازسازی و مرمت شده است.

چهار ايوان اطراف ميدان مشخص کننده شيوه مسجد سازی ايرانيان است که پس از احداث آن در ساير مساجد نيز رواج يافته است. اين ايوان ها که به نامهای صفه صاحب در جنوب صفه درويش در شمال صفه استاد در مغرب صفه شاگرد در مشرق ناميده می شوند با تزئينات مقرنس سازی و کاربندی يکی از فنون بسيار جالب معماری ايران را بيان می دارد.

نمای داخلی صحن مسجد و کاشيکاری های آن مربوط به قرن نهم هجری است که احتمالاً مناره ها نيز مربوط به همين زمان می باشند به طورکلی بنای کنونی مسجد جامع اصفهان شامل بخشهای زير می باشد:

شبستان مسجد : اين شبستان که بر ستون های مدور استوار است که با گچبريهای بسيار زيبا تزئين شده است. اين قسمت مربوط به عصر ديلميان است.

گنبد و چهل ستونهای اطراف آن که در ايوان جنوبی مسجد واقع شده و در فاصله سالهای ۴۶۵ تا ۴۸۵ هجری قمری بنا شده است. اين گنبد در زمان سلطنت ملکشاه سلجوقی و وزارت خواجه نظام الملک ساخته شده از نمونه های نادر ساختمان های عصر سلجوقی است. ايوانی که در جلوی اين گنبد آجری واقع شده در اوائل قرن ششم هجری بنا گرديده و سقف آن از مقرنس های درشت ترکيب شده است. اين گنبد دارای زيباترين طرحهای تزئينی ساخته شده از آجر و گچ ميباشد.

گنبدی که در بخش شمالی حياط مسجد واقع شده و قرينه گنبد خواجه نظام الملک است در سال ۴۸۱ بنا گرديده است. احداث اين گنبد را به ابوالغنائم تاج الملک يکی ديگر از وزرای عصر سلجوقی نسبت می دهند.

ايوان معروف به صفه صاحب که در دوران سلجوقی ساخته شده و تزئينات آن مربوط به عصر قراقويونلو و صفوی است. در اين قسمت کتيبه هائی از دورانهای مختلف از جمله صفويان به چشم می خورد.

ايوان غربی معروف به صفه استاد که در عصر سلجوقی بنا شده و در دوره صفويان با کاشيکاری تزئين شده است . در اين صفه علاوه بر خطوط ثلث و نستعليق که به تاريخ ۱۱۱۲ هجری قمری و در زمان سلطنت شاه سلطان حسين کتابت شده عباراتی به خط بنائی بسيار زيبا و با امضاء محمد امين اصفهانی نوشته شده است.

با مطالعه اين عبارات و دقت در خطوط بنائی اين ابيات بسيار زيبا مشخص می گردد.

چون نامه جرم ما به هم پيچيدند                 بردند و به ميزان عمل سنجيدند            

بيش از همه کس گناه ما بود ولی             ما را به محبت علی بخشيدند

رو به روی اين ايوان، صفه شاگرد قرار دارد که در عصر سلجوقی بنا شده و در قرن هشتم و يازدهم هجری قمری در دوران حکومت ايلخانان و صفويه تزئيناتی به آن اضافه شده است.

اين ايوان فاقد تزئينات کاشيکاری است و با مقرنس های آجری تزئين شده است. در اين ايوان سنگ مرمر يکپارچه نفيسی است که در اطراف و بالای آن لوحه ها و کتيبه هايی نوشته شده است. در منتهی اليه ضلع شرقی مسجد جمعه صفه عمر واقع شده که کتيبه تاريخی هلال ايوان آن به سلطنت سلطان محمود آل مظفر اشاره می کند. تاريخ اين کتيبه ۷۶۸ هجری قمری است و خطاط آن عزيز التقی الحافظ می باشد.

در سقف اين صفه خطوط تزئينی و تاريخی به چشم می خورد که با خط بنائی عبارات مذهبی و سازنده بنا به نام مرتضی بن الحسن العباسی الزينبی نوشته شده است . علاوه بر آن در اين صفه نام استاد کاران ديگر همچون حسن کاروان کاشيکار و کوهيار الابرقوهی خطاط کتيبه محراب صفه به چشم می خورد.

در شمال ايوان استاد شبستان کوچکی قرار دارد که زيباترين محراب گچبری مسجد را در بر دارد . اين شبستان که به مسجد الجايتو نيز معروف است دارای محرابی است که به مثابه گوهری تابناک از هنر ايرانی در جهان از شهرتی عظيم برخوردار است. بر اين محراب زيبا نام سلطان محمد خدابنده ايلخان مشهوری که قبل از تشرف به دين اسلام لقب الجايتو را داشت و بعد از مسلمان شدن خود را خدا بنده ناميد و وزير دانشمند او محمد ساوی و سال ساختمان آن يعنی ۷۱۰ هجری قمری به چشم می خورد.

زيباترين منبر منبت کاری موجود در مسجد جمعه اصفهان نيز در اين مسجد قرار دارد که سال ساخت آن ذکر نشده است. از مسجد اولجايتو به شبستان زمستانی بيت الشتاء می رسيم که به موجب کتيبه سر در آن در زمان تيموريان به دستور عماد بن المظفر ورزنه ای ساخته شده است. به همين علت به شبستان عماد نيز معروف است اين شبستان با شکوه دارای ستون های قطور کوتاه و اتاقهای خيمه ای شکل است. در وسط هر چشمه طاق يک قطعه سنگ مرمر شفاف نصب شده که نور شبستان را تأ مين می کند.

 شبستان جنوب شرقی مسجد که احتمالاً کتابخانه عظيم و مشهور خواجه نظام الملک را در بر داشته در بمباران شهر اصفهان تخريب گرديده که مجدداً به شيوه اول بازسازی شده است.

اين اثر نفيس و با شکوه به علت در بر داشتن نمونه های گوناگون ادوار مختلف اسلامی از نظر فنی و هنری اهميت بسياری داشته و از شهرت جهانی برخوردار است. اين شهرت و نفاست همه ساله گروه های بی شماری از علاقمندان و پژوهشگران را به خود جلب می کند حاصل اين مطالعات، مقالات و رسالات و کتب متعددی است که به وسيله معماران و مهندسين و باستان شناسان مشهور جهان و ايران به رشته تحرير در آمد که اغلب آنها به زبان فارسی ترجمه شده اند.

به طور کلی به همان اندازه که ميدان نقش جهان و عمارات تاريخی اطراف آن ياد آورد معماری و هنر دوران صفوی است مسجد جمعه و محلات پيرامون آن افسانه زندگی در عهد سلجوقيان و روزگار پيش از آن را بيان می دارد.

منبع: درگاه الکترونیکی شهرداری اصفهان
+ نوشته شده در  یکشنبه بیست و چهارم اردیبهشت 1391ساعت 9:27  توسط دکتر علی یحیایی  | 

 اخبار ولاه خراسان با استفاده از منقولات مستند تاریخی و پراکنده بازسازی و ارایه شده تا پژوهشگران و محققان تاریخی بتوانند از این اثر ارزشمند بهره بیشتری ببرند.

مرکز پژوهشی میراث مکتوب، هشتاد و چهارمین نشست خود را با عنوان رونمایی از کتاب «اخبار ولاه خراسان» ابو علی حسین بن احمد، ابو الحسین علی بن احمد، ابو العباس احمد بن الحسین (قرن سوم و چهارم هجری) با پژوهش و بازسازی محمدعلی کاظم بیکی، چهارشنبه 2 آذرماه، در مجتمع باغ زیبا تهران برگزار کرد که با استقبال خوب اساتید، محققان، دانش‌پژوهان و دانشجویان همراه شد.

تاریخ محلی موسوم به اخبار ولاه خراسان به زبان عربی (تألیف سده 3ـ4 ه.ق) به بازنگری اطلاعات راجع به سلامیان، معرفی او و ویژگی‌های تاریخ نگاری‌اش اختصاص دارد. هدف اصلی این کتاب بررسی شکلی و محتوایی اخبار ولاه خراسان است که تا کنون نسخه‌ای از آن یافت نشده و همچنین تأثیرش در آثار مؤلفان ادوار بعد را به تصویر می‌کشد. 

بنا بر منقولات مستند از اخبار ولاه، این کتاب رویدادهای خراسان را تا حدود 344 هجری قمری در بر می‌گرفت اما این بدان مفهوم نیست که همه این اثر به خامه یک نویسنده بوده و یا آن که کتاب رویدادهای محلی خراسان را تا پایان عمر مؤلف در بر می‌گرفت.

بر اساس آگاهی‌های موجود، اخبار ولاه را باید حاصل کار دو نسل از خاندان سلامی دانست که خاستگاهش خوار از توابع بیهق بود. کار تألیف این کتاب به وسیله ادیبی موسوم به ابوالحسین علی بن احمد سلامی (وفات 300 ه.ق) آغاز شد. 

اثر وی رویدادهای خراسان را تا حدود 289 ه.ق پوشش می‌داد و او کتاب خود را با هدف آشناسازی اهل خراسان با علت وقوع رویدادهای تاریخی و نیز با نقش خراسانی‌ها در تحولات قرون اولیه اسلامی نگاشت، هرچند که موضوع اثرش اخبار والیان آن ایالت بود.

کار او را برادرش ابوعلی حسین بن احمد سلامی ادامه داد که او نیز از ادبای عصر خویش بود. وی در تشکیلات دیوانی در نیشابور به کتابت اشتغال داشت و به دبیری سپهسالاران امیر نصر و امیر نوح سامانی از جمله ابوعلی چغانی رسید. ذیل ابوعلی حسین سلامی که آن هم اخبار ولاه خراسان نام داشت، وقایع را تا 344 ه.ق در بر می‌گرفت.

سومین مورخ خاندان سلامی، ابوالعباس احمد بن حسین بن احمد، در شمار اصحاب حدیث بود. بر اساس شواهد موجود، وی کتاب عم خود ابوالحسین علی بن احمد را تلخیص و تهذیب کرد و آن را تاریخ ولاه خراسان نام نهاد.

+ نوشته شده در  چهارشنبه دوازدهم بهمن 1390ساعت 9:51  توسط دکتر علی یحیایی  | 

در این مقاله بر معرفی مقالات غیر فارسی تNکید شده است. آدرس مقاله:
 
+ نوشته شده در  شنبه سوم دی 1390ساعت 13:49  توسط دکتر علی یحیایی  | 

 
در این مقاله نگارنده به ازرش و اهمیت نظام خبر رسانی در دوره بوییان و میزان دریافت آنان از این مهم پرداخته ام. آدرس مقاله:
 
+ نوشته شده در  شنبه سوم دی 1390ساعت 13:28  توسط دکتر علی یحیایی  | 

در مورد شیخ مفید و علمای دیگر عصر آل بویه مانند کلینی-  ابن بابویه - شیخ مفید و سید رضی -سید مرتضی  و شیخ طوسی علاوه بر آثار خود اینان که چاپ شده یا مقالاتی که در مورد هر کدام نوشته شده باید به پایان نامه دوره فوق لیسانس حقیر با عنوان روابط علمای شیعه و دولت آل بویه - مقالات مادلونگ به ویژه مقاله ای که ایشان در توضیح رساله العمل مع السلطان سید مرتضی در کتاب فرق اسلامی در سده های میانه ترجمه جواد قاسمی چاپ بنیاد پژوهش ها نوشته و نیز کتاب اندیشه های کلامی شیخ مفید اثر مارتین مکدورموت- تاریخ غیبت سیاسی امام دوازدهم و تاریخ اندیشه های سیاسی حاتم قادری و مفاخر اسلام علی دوانی و نیز کتابی که به مناسبت کنگره شیخ طوسی منتشر شده مراجعه فرمایید.

+ نوشته شده در  سه شنبه بیست و چهارم آبان 1390ساعت 17:10  توسط دکتر علی یحیایی  | 

الفهرست للنديم

 ابوالفرج محمد بن اسحاق النديم  ,  تصحيح: ايمن فواد سيد

مکان چاپ: لندن

تاريخ چاپ: 2009

ناشر: موسسه الفرقان

 

چاپ جديدي از الفهرست نديم است که در نهايت دقت و تفصيل با مقدمه و فهارس متعدد توسط موسسه الفرقان زکي يماني در لندن به چاپ رسيده است

به یمن سفر حج دوست ارجمندم جناب آیت الله آقای محمد مهدی معراجی با تعداد زیادی آثار جدید که ایشان زحمت تهیه آنها را از کشور سعودی کشیده و به ایران منتقل کرده‌اند، آشنا شدم. اما تحفه اصلی در میان این آثار، «الفهرست» ندیم ب

ود که در چهار مجلد با تصحیح ایمن فواد سید توسط انتشارات الفرقان به چاپ رسیده است.

الفهرست تألیف شده در سال 377 هجری، شاهکار تاریخ علم در قرن چهارم هجری، قرن تمدن اسلامی است. کتابی بی نظیر که در مجموعه تمدن اسلامی کاری در ردیف آن انجام نشده و تنها در حوزه تفکر شیعی، فهرست نجاشی آن هم نه در آن حد و اندازه نوشته شده است. قرنها طول کشید تا حاجی خلیفه، کشف الظنون را نوشت اما حتی آن کتاب نیز شأن فهرست ندیم را نداشت. (ادامه کار بعدها توسط بروکلمان و آقابزرگ و سزگین دنبال شد).

 

این کتاب بارها و بارها در ایران و بلاد عربی و فرنگ چاپ شده که گزارش آن در مقدمه مفصل این چاپ آمده است. اولین بار اروپایی ها متوجه آن شدند اما نسخ ناقصی از آن در اختیار داشتند و به طور معمول نواقصی در این چاپها وارد شده است. بعدها چندین نفر به تصحیح آن بر اساس نسخ دیگر همت کردند. در ایران علیرضا تجدد، هم آ> تصحیح کرد و هم ترجمه. کاری زیبا و درخور و دقیق بود اما آن هم ناقص بود.

اکنون ایمن فواد سید که در دو سه دهه اخیر کارهای درخوری چاپ کرده – از جمله خطط مقریزی – به چاپ این کتاب اقدام ورزیده است. پدرش فواد سید هم از مصححان برجسته بود و طبقات المعتزله را چاپ کرد.

ایمن در مقدمه مبسوط خود در باره ندیم، فهرست و نسخ آن به تفصیل سخن گفته و خود در حد یک کتاب است. این روزها فرصتی دست داد تا برای دقت بیشتر، آن را به فارسی درآورم و امیدوارم تمام شود.

ندیم در باره اهمیت الفهرست و زندگینامه ندیم بر اساس آنچه در متون بوده سخن گفته و برای آخرین بار معین کرده است که ندیم در سال 380 درگذشته و تواریخ دیگری که در منابع دیگر آمده ناشی از غلط خوانی نسخ و تصحیف و جز اینها بوده است.

بحث در باره چگونگی تألیف، مآخذ مؤلف، روش او در تقسیم علوم و بسیاری از مسائل دیگر در این مقدمه مورد توجه ایمن قرار گرفته است.

در باره مذهب ندیم نیز به تفصیل بحث کرده و گفته است که ندیم یک شیعه امامی بوده و این از مطاوی کتاب او به خوبی آشکار است.

از این چهار مجلد، نیمی از مجلد اول که مقدمه مفصل ایمن است و مجلد چهارم هم، شامل مآخذ تحقیق وی و فهارس تفصیلی کتاب است که با دقت تمام و به صورت معرب (اعراب گذاری) شده اسامی کتابها آمده است. فهرست مصنفین جدای از فهرست اعلام غیر مصنف آمده و الحق و الانصاف نهایت تلاش برای ارائه بهترین چاپ از این کتاب صورت گرفته است.

 منبع خبر: سایت کتابخانه تخصصی اسلام و ایران

+ نوشته شده در  سه شنبه بیست و یکم تیر 1390ساعت 9:43  توسط دکتر علی یحیایی  | 

الفهرست للنديم

 ابوالفرج محمد بن اسحاق النديم  ,  تصحيح: ايمن فواد سيد

مکان چاپ: لندن

تاريخ چاپ: 2009

ناشر: موسسه الفرقان

 

چاپ جديدي از الفهرست نديم است که در نهايت دقت و تفصيل با مقدمه و فهارس متعدد توسط موسسه الفرقان زکي يماني در لندن به چاپ رسيده است

به یمن سفر حج دوست ارجمندم جناب آیت الله آقای محمد مهدی معراجی با تعداد زیادی آثار جدید که ایشان زحمت تهیه آنها را از کشور سعودی کشیده و به ایران منتقل کرده‌اند، آشنا شدم. اما تحفه اصلی در میان این آثار، «الفهرست» ندیم ب

ود که در چهار مجلد با تصحیح ایمن فواد سید توسط انتشارات الفرقان به چاپ رسیده است.

الفهرست تألیف شده در سال 377 هجری، شاهکار تاریخ علم در قرن چهارم هجری، قرن تمدن اسلامی است. کتابی بی نظیر که در مجموعه تمدن اسلامی کاری در ردیف آن انجام نشده و تنها در حوزه تفکر شیعی، فهرست نجاشی آن هم نه در آن حد و اندازه نوشته شده است. قرنها طول کشید تا حاجی خلیفه، کشف الظنون را نوشت اما حتی آن کتاب نیز شأن فهرست ندیم را نداشت. (ادامه کار بعدها توسط بروکلمان و آقابزرگ و سزگین دنبال شد).

 

این کتاب بارها و بارها در ایران و بلاد عربی و فرنگ چاپ شده که گزارش آن در مقدمه مفصل این چاپ آمده است. اولین بار اروپایی ها متوجه آن شدند اما نسخ ناقصی از آن در اختیار داشتند و به طور معمول نواقصی در این چاپها وارد شده است. بعدها چندین نفر به تصحیح آن بر اساس نسخ دیگر همت کردند. در ایران علیرضا تجدد، هم آ> تصحیح کرد و هم ترجمه. کاری زیبا و درخور و دقیق بود اما آن هم ناقص بود.

اکنون ایمن فواد سید که در دو سه دهه اخیر کارهای درخوری چاپ کرده – از جمله خطط مقریزی – به چاپ این کتاب اقدام ورزیده است. پدرش فواد سید هم از مصححان برجسته بود و طبقات المعتزله را چاپ کرد.

ایمن در مقدمه مبسوط خود در باره ندیم، فهرست و نسخ آن به تفصیل سخن گفته و خود در حد یک کتاب است. این روزها فرصتی دست داد تا برای دقت بیشتر، آن را به فارسی درآورم و امیدوارم تمام شود.

ندیم در باره اهمیت الفهرست و زندگینامه ندیم بر اساس آنچه در متون بوده سخن گفته و برای آخرین بار معین کرده است که ندیم در سال 380 درگذشته و تواریخ دیگری که در منابع دیگر آمده ناشی از غلط خوانی نسخ و تصحیف و جز اینها بوده است.

بحث در باره چگونگی تألیف، مآخذ مؤلف، روش او در تقسیم علوم و بسیاری از مسائل دیگر در این مقدمه مورد توجه ایمن قرار گرفته است.

در باره مذهب ندیم نیز به تفصیل بحث کرده و گفته است که ندیم یک شیعه امامی بوده و این از مطاوی کتاب او به خوبی آشکار است.

از این چهار مجلد، نیمی از مجلد اول که مقدمه مفصل ایمن است و مجلد چهارم هم، شامل مآخذ تحقیق وی و فهارس تفصیلی کتاب است که با دقت تمام و به صورت معرب (اعراب گذاری) شده اسامی کتابها آمده است. فهرست مصنفین جدای از فهرست اعلام غیر مصنف آمده و الحق و الانصاف نهایت تلاش برای ارائه بهترین چاپ از این کتاب صورت گرفته است.

 منبع خبر: سایت کتابخانه تخصصی اسلام و ایران

+ نوشته شده در  سه شنبه بیست و یکم تیر 1390ساعت 9:41  توسط دکتر علی یحیایی  |